Մաս 26․ Ֆյուչերսներ

Ֆինանսական շուկաներում հաճախ կլսեք «ֆյուչերս» տերմինը։ Ֆյուչերսներն ածանցյալ գործիքների տեսակ են, որոնք լայնորեն օգտագործվում են թե՛ ներդրողների, թե՛ ընկերությունների կողմից։ Այս հոդվածում կքննարկենք, թե ինչ է ֆյուչերսը, ինչ նպատակներով է այն կիրառվում և ինչպես է այն աշխատում։

Ի՞նչ է ֆյուչերսը

Ֆյուչերսը պայմանագիր է, որով կողմերը համաձայնվում են ապագայում որոշակի պահին նախապես սահմանված գնով գնել կամ վաճառել որևէ ակտիվ։ Պայմանագրի հիմքում ընկած ակտիվը կարող է լինել ապրանքահումքային ակտիվ (օրինակ՝ նավթ, ոսկի, ցորեն), արժույթ, շուկայական ինդեքս կամ ֆինանսական այլ գործիք։

Ֆյուչերսները ստանդարտացված պայմանագրեր են և դրանք կարելի է գնել և վաճառել բորսաներում։ Սա նշանակում է, որ դրանց պայմանները (քանակ, ժամկետ, մատակարարման ձև) ստանդարտացված են բոլոր մասնակիցների համար։

Ֆյուչերսները բարդ և ռիսկային են։ Դրանք հարմար են փորձառու ներդրողների համար։ Բայց դրանք հասկանալը կարևոր է՝ ներդրումներն ու ֆինանսական շուկաները հասկանալու համար։

Ինչո՞ւ են օգտագործում ֆյուչերսները

Ֆյուչերսները կիրառվում են երկու հիմնական նպատակով․

• Ռիսկի կառավարում (հեջավորում)

Ֆյուչերսը հաճախ օգտագործվում է որպես ապահովագրություն գների տատանումներից։

Օրինակ՝ նավթ ներմուծող ընկերությունը մտահոգված է, որ երեք ամիս անց նավթի գինը կարող է բարձրանալ։ Ընկերությունը գնում է նավթի ֆյուչերս պայմանագիր, որը նրան թույլ է տալիս ապագայում ֆիքսված գնով գնել նավթը։ Այսպիսով՝ ընկերությունը պաշտպանում է իրեն գների աճից։

• Շահույթ գնի տատանումից

Ներդրողները ֆյուչերսներն օգտագործում են նաև գների տատանումներից շահույթ ունենալու համար։

Օրինակ՝ ներդրողը կարծում է, որ ոսկու գինը կբարձրանա։ Նա գնում է ոսկու ֆյուչերս։ Եթե գինը իսկապես բարձրանա, ներդրողը կկարողանա գնել ոսկին ավելի ցածր գնով և վաճառել շուկայական բարձր գնով՝ ստանալով շահույթ։ Եթե գինը չբարձրանա, նա կարող է կրել կորուստ։

Նշենք նաև, որ ֆյուչերսները կարելի է վաճառել բորսայում մինչև դրանց ժամկետի լրանալը։ Այսինքն՝ ներդրողը կարող է վաճառել իր ֆյուչերս պայմանագիրը մեկ այլ ներդրողի՝ եթե շուկայում ֆյուչերսային պայմանագրի գինը բարձրացել է, այդ վաճառքից ևս հնարավոր է ստանալ շահույթ։

Ֆյուչերսների առանձնահատկությունները

• Ստանդարտացված են և վաճառվում են բորսայում | Սա ապահովում է թափանցիկություն և հեշտացնում է պայմանագրերի առևտուրը։
• Մարժա (margin) | Ֆյուչերս գնելիս ներդրողը չի վճարում ամբողջ ակտիվի արժեքը։ Փոխարենը նա բրոքերի մոտ դնում է ավանդ՝ որպես երաշխիք, օրինակ ակտիվի արժեքի 5-10%-ը։ Սա կոչվում է մարժա։ Այն ապահովում է, որ ներդրողը պատասխանատվություն կրի իր պայմանագրի համար։
• Լծակ (leverage) | Մարժայի շնորհիվ ներդրողը կարող է վերահսկել շատ ավելի մեծ ծավալ, քան իր իրական ներդրած գումարն է։ Օրինակ՝ եթե ոսկու մեկ ֆյուչերսի արժեքը 10,000 դոլար է, իսկ մարժան միայն 1,000 դոլար, ներդրողը վերահսկում է ամբողջ 10,000 դոլարի պայմանագիրը՝ ունենալով ընդամենը 1,000 դոլարի ներդրում։ Սա մեծացնում է թե՛ հնարավոր շահույթը, թե՛ հնարավոր կորուստը, քանի որ գների փոքր շարժն էլ կարող է բերել զգալի արդյունք կամ վնաս։

Էփրիքոթ Կապիտալը վերահսկվում է ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից։ 

*Նյութում ներկայացված օրինակները կրում են միայն տեղեկատվական բնույթ: Դրանք չեն հանդիսանում ներդրումային խորհուրդ կամ որևէ կոնկրետ արժեթուղթ գնելու կամ վաճառելու առաջարկ: Տեքստում նշված նախկինում գրանցված կատարողականը չի երաշխավորում ապագայում նմանատիպ արդյունքներ: