Մաս 20. Պարտատոմսերի եկամտաբերություն

Մեր բառարանի շարքի այս գրառման մեջ խոսելու ենք մի կարևոր հասկացության՝ եկամտաբերության մասին: Այս տերմինը հաճախ հանդիպում է, երբ խոսում ենք կանոնավոր եկամուտ ապահովող ներդրումների մասին, ինչպիսիք են պարտատոմսերը և շահաբաժին վճարող բաժնետոմսերը: Եկամտաբերության հասկացությունը կարևոր է Ձեր ներդրումների հնարավոր եկամուտը գնահատելու համար:

Ի՞նչ է եկամտաբերությունը

Եկամտաբերությունը որոշակի ժամանակահատվածում ներդրումից ստացվող եկամուտն է՝ արտահայտված որպես ներդրումի ընթացիկ շուկայական գնի կամ, որոշ դեպքերում, դրա անվանական արժեքի տոկոս: Այն, ըստ էության, ցույց է տալիս, թե որքան եկամուտ եք ստանում՝ համեմատած ներդրման դիմաց վճարած գումարի հետ:

Օրինակ՝ եթե ինչ–որ բան գնում եք 100 000 դրամով, և այն Ձեզ տարեկան 5 000 դրամ եկամուտ է բերում, եկամտաբերությունը կլինի 5%:

Կարևոր է նշել, որ եկամտաբերությունը տարբերվում է ընդհանուր եկամտից, որը ներառում է նաև կապիտալի հավելաճը (ժամանակի ընթացքում ներդրման արժեքի բարձրացում): Եկամտաբերությունը կենտրոնանում է միայն եկամտի բաղադրիչի վրա:

Եկամտաբերության հասկացությունը կարող է կիրառվել տարբեր ակտիվների դասերի համար, և հաշվարկը կարող է փոքր–ինչ տարբերվել: Այս հոդվածում կդիտարկենք պարտատոմսերի օրինակը։

Հիշենք մի քանի կարևոր հասկացություն պարտատոմսերի մասին

Երբ դուք գնում եք պարտատոմս, դուք էստ էության «պարտոքով գումար եք տալիս» ընկերությանը կամ կառավարությանը: Փոխարենը նրանք պարտավորվում են Ձեզ վերադարձնել այդ գումարը ապագա ամսաթվով (մարման ժամկետ)։ Բայց դա դեռ ամենը չէ: Նրանք նաև պարտավորվում են պարտատոմսի գործողության ողջ ընթացքում Ձեզ կանոնավոր կերպով վճարել տոկոսագումարներ, որոնք կոչվում են արժեկտրոն (կուպոն)։ 

Արժեկտրոնի տոկոսադրույքը տարեկան տոկոսադրույքն է: Այն սովորաբար արտահայտվում է որպես պարտատոմսի անվանական արժեքի (հիմնական գումարի) տոկոս: Օրինակ, եթե պարտատոմսն ունի 100 000 դրամ անվանական արժեք և 5% արժեկտրոնի տոկոսադրույք, դուք ամեն տարի կստանաք 5 000 դրամ տոկոսագումար:

Արժեկտրոնային վճարումները սովորաբար կատարվում են կիսամյակային, ինչը նշանակում է, որ դուք տարվա մեջ կստանաք 2 500 դրամի երկու վճարում: Վճարման հաճախականությունը կարող է տարբեր լինել՝ կախված պարտատոմսից:

Պարտատոմսի եկամտաբերությունը (ընթացիկ եկամտաբերությունը) արտահայտում է պարտատոմսի տարեկան արժեկտրոնը (կուպոնը, տոկոսավճարը)՝ որպես պարտատոմսի ընթացիկ շուկայական գնի տոկոս:

Արժեկտրոնի տարեկան վճարը հաշվարկվում է արժեկտրոնի տոկոսադրույքն անվանական արժեքով բազմապատկելով: Սակայն շուկայում պարտատոմսի համար վճարվող գինը (ընթացիկ շուկայական գինը) կարող է տարբերվել դրա անվանական արժեքից. պարտատոմսը թողարկումից հետո շուկայում վաճառվի անվանական արժեքից ավելի ցածր կամ բարձր գնով: 

Ահա թե ինչու ընթացիկ եկամտաբերությունը հաշվարկելու համար օգտագործում ենք ընթացիկ շուկայական գինը.

Ընթացիկ եկամտաբերություն = Տարեկան Արժեկտրոն/ Պարտատոմսի ընթացիկ շուկայական գին * 100%

Օրինակ՝ ունենք պարտատոմս, որի անվանական արժեքը 100 000 դրամ է, իսկ արժեկտրոնի տոկոսադրույքը՝ 5%: Այս դեպքում ներդրողը ստանում է տարեկան 5 000 դրամ (100 000 × 5%) արժեկտրոն: Եթե պարտատոմսը ներկայումս հնարավոր է շուկայում գնել 95 000 դրամով (սա նրա ընթացիկ շուկայական գինն է), ապա պարտատոմսի ընթացիկ եկամտաբերությունը կլինի

5 000 /95 000​×100%≈5.26%

Ստացվում է, որ չնայած պարտատոմսի տոկոսադրույքն անվանական արժեքից 5% է, 95 000 դրամով այն ձեռք բերած ներդրողի համար այդ նույն պարտատոմսի իրական եկամուտը կլինի ավելի բարձր՝ 5.26%:

Նշենք, որ կան պարտատոմսերի եկամտաբերության այլ տեսակներ, օրինակ՝ մարման եկամտաբերությունը (yield to maturity), որը հաշվի է առնում պարտատոմսի անվանական արժեքը, մարման ժամկետը և կապիտալի հավելաճը կամ կորուստը, եթե այն պահվում է մինչև մարում:

Ինչու՞ է եկամտաբերությունը կարևոր

Նմանատիպ ներդրումներ համեմատելիս դրանց եկամտաբերությունների համեմատությունը կարող է օգնել ներդրողներին բացահայտել պոտենցիալ թերագնահատված կամ գերագնահատված ակտիվներ: Ավելի բարձր եկամտաբերությունը կարող է վկայել թերագնահատված ակտիվի մասին, բայց նաև կարող է  ավելի բարձր ռիսկ պարունակող ներդրուման ցուցանիշ լինել։ 

Պարտատոմսեր ընտրելիս եկամտաբերությունից բացի կարևոր է դիտարկել այլ գործոններ, ինչպիսիք են թողարկողի ընդհանուր ֆինանսական վիճակը, կապիտալի հավելաճի ներուժը և Ձեր սեփական ներդրումային նպատակները և ռիսկի հանդուրժողականությունը:

Կարևոր է հիշել, որ ցանկացած ներդրում ենթակա է շուկայական տատանումների և կրում է ներհատուկ ռիսկեր: Նախքան ներդրումներ կատարելը, հաշվի առեք Ձեր ֆինանսական նպատակները և ֆինանսական ռիսկեր ստանձնելու Ձեր ունակությունը:

Էփրիքոթ Կապիտալը վերահսկվում է ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից։ 

*Նյութում ներկայացված օրինակները կրում են միայն տեղեկատվական բնույթ: Դրանք չեն հանդիսանում ներդրումային խորհուրդ կամ որևէ կոնկրետ արժեթուղթ գնելու կամ վաճառելու առաջարկ: Տեքստում նշված նախկինում գրանցված կատարողականը չի երաշխավորում ապագայում նմանատիպ արդյունքներ: